ΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ
9ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ
TIMEO HOMINEM UNIUS LIBRI


ΜΑΘΗΜΑ 47: ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΑ ΛΕΞΙΚΑ
ΤΑΞΗ: A΄ Γυμνασίου
ΕΝΟΤΗΤΑ:

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Εμμανουήλ Νίνος
ΠΕ06, RSA Dip TEFL,
ΜΔΕ Σπουδές στην Εκπαίδευση


1.Διδακτικός στόχος:
Οι μαθητές θα πρέπει να είναι σε θέση:
ΕΠΙΠΕΔΟ ΓΝΩΣΕΩΝ
α) να γνωρίζουν την χρήση του έντυπου και ηλεκτρονικού λεξικού


ΕΠΙΠΕΔΟ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ / ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ
α) να χρησιμοποιεί το διαδίκτυο


ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΤΑΣΕΩΝ
  • να μην τον φοβίζει η χρήση του λεξικού, επειδή ξέρει να το χειρίζεται εύκολα
  • να δοκιμάσουν και το ΕΛ/ΛΑΚ λογισμικό του φορητού Ubuntu ή Xandros


2. Γενικότερος σκοπός:
α) χρήση των έντυπων λεξικών της βιβλιοθήκης & το ηλεκτρονικό λεξικό Τριανταφυλλίδης On-Line στα τερματικά της βιβλιοθήκης
β) ενημέρωση για τα έντυπα λεξικά της συλλογής της βιβλιοθήκης
γ) χρήση του ηλεκτρονικού λεξικού του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη
δ) χρήση του μαθητικού υπολογιστή “ΨΗΦΙΑΚΗ ΤΑΞΗ” με χρήση ελεύθερου λογισμικού [λειτουργικό σύστημα GNU/LINUX - UBUNTU – XANDROS]
για να κρατήσουμε τις σημειώσεις του μαθήματος, και ειδικότερα των επεξεργαστών κειμένου:
gedit Text editor ή
σημειώσεις Tomboy ή
OpenOffice Writer (έγγραφο .odt)
& του φυλλομετρητή διαδικτύου
Mozilla Firefox
ε) χρήση της ηλεκτρονικής τάξης του
ΠΑΝΕΛΛΛΗΝΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ
http://eclass.sch.gr/


3 Χαρακτηριστικά μαθητών. Προϋπάρχουσα γνώση.:
Οι μαθητές της Α' τάξης είναι σε θέση να:
χρησιμοποιούν ένα λεξικό, (αλφαβητική σειρά λημμάτων),
χειρίζονται το διαδίκτυο στα τερματικά του δικτύου


4.Διδακτική προσέγγιση:


5.Μέσα διδασκαλίας-υλικά-προϋποθέσεις:
διαδίκτυο
φύλλα εργασίας
έντυπα λεξικά που περιέχουν ετυμολογικές πληροφορίες στα λήμματά τους


6. Σύντομη περιγραφή:

7. Δομή μαθήματος:
  • Αναλυτική περιγραφή επιμέρους βημάτων διδασκαλίας
οι μαθητές ανοίγουν τους υποφορητούς και μπαίνουν στο Λίνουξ με τα βελάκια κατά το dual boot
ανοίγουν ένα επεξεργαστή κειμένου και γράφουν τίτλο:
ημερομηνία / ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΑ ΛΕΞΙΚΑ
οι μαθητές γράφουν τις απαντήσεις και κρατούν σημειώσεις στον υοποφορητό τους (ή στο τετράδιο
εξηγούμε τους στόχους του μαθήματος
δίνουμε το δισέλιδο φύλλο εργασίας
διαβάζουν τους επιστημονικούς όρους και τους εξηγούμε ΑΝ ΔΕΝ ΤΟΥΣ ΞΕΡΟΥΝ ΟΙ ΙΔΙΟΙ, αλλιώς καλύτερα να τους εξηγήσουν οι μαθητές που μπορούν
(για το “αμάρτυρος τύπος acre/αγρός/ *agros ιαπετική
για το “παρετυμολογία” πολυθρόνα / poltrona )
χρήση έντυπων λεξικών
έχουμε τοποθετήσει στα τραπέζια του αναγνωστηρίου όσα έντυπα λεξικά έχουν ετυμολογικές πληροφορίες
(μπορούμε να μιλήσουμε λίγο για τους επιμελητές/συντελεστές των επιστημονικών λεξικών
Εμμανουήλ Κριαρά 1906-
Γεώργιο Μπαμπινιώτη 1940-
Ευάγγελος Πετρούνιας
Μανόλη Τριανταφυλλίδη 1883-1959)


στην άσκηση 1 αφήνουμε τους μαθητές να μαντέψουν ποιες λέξεις είναι ξένες και να βρουν το λόγο που τις έκριναν ως προερχόμενες από τα ελληνικά ή άλλες γλώσσες
(γλωσσικό αισθητήριο)
στην άσκηση 2 βρίσκουν τα συνθετικά και εξηγούν τη σημασία τους
χρήση έντυπων & ηλεκτρονικού διαδικτυακού λεξικού
ασκήσεις 3-4-5 και με χρήση του ηλεκτρονικού λεξικού Τριανταφυλλίδης online
άσκηση 3 τι σημαίνει “εξελληνισμένη λέξη”;
ψάχνουν τη λέξη “καβάφης”
άσκηση 4 τι σημαίνει αντιδάνειο;
ψάχνουν τη λέξη “φυντάνι”
συζητάμε τη διπλή της ορθογραφία [φυντάνι/γιντάνι]
άσκηση 5 τι σημαίνει ελληνογενής λέξη;
ψάχνουν τη λέξη “ολόγραμμα” ή “λιθοτριψία”
[αν δεν υπάρχει η λέξη στο έντυπο λεξικό, αναλύουν τα συνθετικά & μαντεύουν τη σημασία]
ανατροφοδότηση

8. Λέξεις κλειδιά (& επιστημονική ορολογία):
αμάρτυρος τύπος, αντιδάνειο, απαρχαιωμένη λέξη, γλωσσικό αισθητήριο, δάνειο, διαχρονική διάσταση της γλώσσας, ελληνογενής λέξη, ετυμολογία, θέμα, λήμμα, λόγια λέξη, νεολογισμός, παρωχημένο λεξιλόγιο, παρετυμολογία, σπάνια λέξη, σύνθετη λέξη, συνθετικό,
9. Πιθανά προβλήματα:
α) διακοπές της σύνδεσης στο διαδίκτυο
β) μπορεί να έχουν ξεχάσει τον υποφορητό ή να έχει χαλάσει
γ) μπορεί να έχουν σβήσει το Λίνουξ, εγκαθιστώντας το Windows 7, διαγράφοντας έτσι το δίσκο


  1. FOLLOW-UP:
κατ' οίκον
χρήση των λεξικών της βιβλιοθήκης στο μέλλον για λεξιλογικές ασκήσεις του εγχειριδίου της γλώσσας


χρησιμοποιούν το ηλεκτρονικό λεξικό της κοινής νεοελληνικής
Τριανταφυλλίδης On-Line
http://www.komvos.edu.gr/dictionaries/dictonline/DictOnLineTri.htm


και το φύλλο εργασίας του συγκεκριμένου μαθήματρος στην ηλεκτρονική τάξη του
ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ
ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ (G666121)
http://eclass.sch.gr/courses/G666121/


11. Άλλες παρατηρήσεις μετά το μάθημα:
όλοι οι μαθητές είπαν ότι έχουν σύνδεση στο διαδίκτυο κατ' οίκον


12. Άλλοι χρήσιμοι ιστότοποι:
http://www.abnet.agrino.org/
http://www.lib.uchicago.edu/efts/Woodhouse/
http://www.alfavita.gr/lexikorimarx.htm
http://biblicalgreek.org/grammar/

10. Βιβλιογραφία για το θέμα
« ετυμολογία / ιστορική γλωσσολογία »:
Βαρδιαμπάσης, Ν. (1998). Ιστορία μιας λέξης. Τόμος Δ΄ Αθήνα: Λιβάνης
Καψωμένος, Σ. (1985). Από την ιστορία της ελληνικής γλώσσας. Θεσσαλονίκη: Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών
Κοντοσόπουλος, Ν. (1994). Διάλεκτοι και ιδιώματα της Νέας Ελληνικής. Αθήνα
Μότσιου, Β. (1994). Στοιχεία λεξικολογίας. Αθήνα: Νεφέλη
Μπαμπινιώτης, Γ. (1994). Ελληνική γλώσσα. Παρελθόν, παρόν, Μέλλον. Αθήνα: Gutenberg
Μπαμπινιώτης, Γ. (1998). Συνοπτική ιστορία της ελληνικής γλώσσας. Δευτέρα έκδοσις. Αθήνα
Μωυσιάδης, Θ. (2005). Ετυμολογία. Εισαγωγή στη Μεσαιωνική και Νεοελληνική Ετυμολογία. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα
Τριανταφυλλίδης, Μ. (2002 / 1938). Νεοελληνική Γραμματική. Πρώτος τόμος. Ιστορική εισαγωγή. Θεσσαλονίκη: Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών
Χατζιδάκις Γ. Ν. (1967). Σύντομος ιστορία της ελληνικής γλώσσης. Δευτέρα έκδοσις. Αθήνα
Χριστίδης, Α. Φ. (επ.) (2001). Ιστορία της ελληνικής γλώσσας. Από τις αρχές έως την ύστερη αρχαιότητα. Θεσσαλονίκη: Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών
Abrados, F. R. (2003). Ιστορία της ελληνικής γλώσσας. Από τις απαρχές ως τις μέρες μας. Αθήνα: Παπαδήμας
Browning, R. (1969). Medieval and Modern Greek. London: Hutchinson University Library
Chadwick, J. (χ.χ.) Γραμμική Β. Η πρώτη ελληνική γραφή. Αθήνα: Κακουλίδης
de Saussure, F. (1979). Μαθήματα γενικής γλωσσολογίας. Αθήνα: Παπαζήσης
Eideneier, H. (1999). Von Rhapsodie zu Rap. Aspekte der griechischen Sprachgeschichte von Homer bis heute. Tübingen: Gunter Narr Verlag
Hatzidakis, G. N. (1975 / 1892). Einleitung in die Neugriechische Grammatik. Αθήναι: Ακαδημία Αθηνών. Κέντρον συντάξεως του Ιστορικού Λεξικού.
Hoffmann, O. Debrunner, A. Scherer, A. (1983). Ιστορία της ελληνικής γλώσσας. Α. Ως το τέλος της κλασικής εποχής. Β. Βασικά ζητήματα και γνωρίσματα της μετακλασικής ελληνικής. Θεσσαλονίκη: Αδελφοί Κυριακίδη
Hooker, J. T. (1996). Εισαγωγή στη Γραμμική Β. Αθήνα: ΜΙΕΤ
Horrocks, G. (1997). Greek: A History of the Language and its Speakers. Harlow, Essex: Longman
Lord, R. (1966). Comparative Linguistics. London: The English universities Press
Szemerenyi, O. (1970). Einfürung in die Vergleichende Schprachwissenschaft. Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft
Szemerenyi, O. (1996). Introduction to Indo-European Linguistics. Oxford: OUP
Thomson, G. (1989). Η ελληνική γλώσσα. Αρχαία και Νέα. Αθήνα: Κέδρος




11. Έντυπα λεξικά της ελληνικής που διαθέτει η σχολική μας βιβλιοθήκη
(που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για ετυμολογία)
Ανδριώτης, Ν. Π. (1995). Ετυμολογικό λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής. 3η έκδοση. Θεσσαλονίκη: Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών
Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (1998). Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής. Θεσσαλονίκη: Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών, Ίδρυμα Μσανόλη ΤριανταφυλλίδηΚριαράς, Ε. (1995)|. Νέο Ελληνικό Λεξικό. Αθήνα: Εκδοτική Αθηνών
Μπαμπινιώτης, Γ. (1998). Λεξικό της Νέας Ελληνικής γλώσσας. Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας
Μπαμπινιώτης, Γ. (2009). Ετυμολογικό λεξικό της Νέας Ελληνικής γλώσσας. Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας
Σταματάκος, Ι. (1999). Λεξικόν της αρχαίας ελληνικής γλώσσης. Αθήνα: Βιβλιοπρομηθευτική



12. Έντυπα ετυμολογικά λεξικά ξένων γλωσσών
Dauzat, A. Dubois, J. Mitterand H. (1971). Nouveau dictionnaire étymologique et historique. Paris: Larousse
Hoad, T. F. (1993). The Concise Oxford Dictionary of English Etymology. Oxford: OUP



13. Βιβλιογραφία για το θέμα « διδασκαλία γλωσσικού μαθήματος »
Μήτσης, Ν. (1999). Διδακτική του γλωσσικού μαθήματος. Αθήνα: Gutenberg



14. Άλλα σχετικά λεξικά ή γλωσσάρια
Δημητριάδης, Μ. (1989). Λεξικόν ελληνο-τουρκικόν Τουρκο-ελληνικόν. Αθήνα: Κακουλίδης
Ζαγκαβιέρου-Βουρβούλη, Β. (1999). Η προσφορά της ελληνικής γλώσσας στην εξέλιξη των ευρωπαϊκών γλωσσών. Αθήνα:Εκδόσεις Επικαιρότητα
Κωνσταντινίδης, Α. Ε. (2001). Η οικουμενική διάσταση της ελληνικής γλώσσας. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Μ. Κωνσταντινίδη
Σπυρώνης, Σ. (1996). Τι δεν είναι ελληνικό στην ελληνική γλώσσα. Τα τουρκικά στη γλώσσα που μιλάμε λεξικογραφημένα. Με 7.000 περίπου ελληνικά επώνυμα τουρκικής καταγωγής. Αθήνα: Εκδόσεις Μιχαλάς
Σπυρώνης, Σ. (2000). Η προέλευση και αρχική σημασία 2.100 κύριων ονομάτων λεξικογραφημένων. Αθήνα: Εκδόσεις Μιχαλάς